TJERKGAAST – Op initiatief van sportliefhebber Klaas Westra werden op Meerwyck in Tjerkgaast oude kaatsherinneringen opgehaald door de vroegere matadors Johannes Brandsma en Rinse Bleeker. Met name ‘De Brand’, misschien wel de beste kaatser aller tijden, is een wandelende bibliotheek van kaatsverhalen. De ene anekdote is nog smeuïger dan de andere. Dat begint al met zijn roerig privéleven. Hij heeft drie Janny’s gehad. De eerste, een hele mooie donkere, hield het na jaren plotseling voor gezien.

 

‘Ik zag het totaal niet aankomen, maar we bleken uit elkaar gegroeid te zijn,’ aldus Johannes. Hij probeerde het met een tweede Janny. ‘Maar wij leefden alsof we beide nog 18 waren. Dat hielden we dus niet vol.’ De derde leek scheepsrecht te zijn maar Johannes bleek wat van zijn oude grandeur en energie verloren te zijn en ook deze Janny stopte met de relatie. ‘Ik ben maar opgehouden met de vrouwen, ik word dit jaar 63,’ verzucht hij.

De Brand kreeg ook wat minder oog voor vrouwelijk schoon, in letterlijke zin. Hij kampte met problemen aan zijn gezichtsvermogen, had zelfs winterdag een zonnebril op. Maar het zien is behoorlijk beter geworden, al wisselt hij nog regelmatig van bril voor lezen, dichtbij, veraf en fel licht. Roken deed hij als een ketter, maar door hypnotiseur/illusionist Joop Fenstra, de voormalig persfotograaf uit Leeuwarden, raakte hij van zijn verslaving af.

‘Ik had er niet veel fiducie in maar betaalde toch maar honderdtien euro. Ik mocht zo vaak langs komen als ik wilde, vertelde Joop. Dat wekte vertrouwen. Maar één sessie bleek al voldoende. Wonderlijk. Die Joop is een aparte,’ vertelde De Brand, die wekelijks zo’n twee pakjes zware shag erdoorheen stookte. ‘Dat is zo’n dertig euro. Van het geld dat ik bespaar, een slordige vijftienhonderd euro per jaar, kan je riant op vakantie.’

De meeste topkaatsers rookten vroeger en ze dronken ook een stevig glas bier. Het was een sport voor echte mannen. Ze zaten op een apenrots. Als beginnend kaatser wist je direct wat de pikorde was.

De Brand: ‘In de jaren zeventig toen ik begon zat de jaren zestiggeneratie in haar nadagen; Gerrit OkkingaJarich van der VeenJohan HalbesmaDurk TalsmaTamme VelstraKlaas van Wieren, noem maar op. Zij waren de baas op het veld en daarbuiten. Ook al was je in het kaatsen hun meerdere, dan nog moest je je plaats weten. Voor een man als Leo Leeuwen, een gedrongen krachtpatser, moest je oppassen. Hij intimideerde waar hij kon. Ik was als jongeling spookbenauwd voor hem. Ik zat eens in het partuur met Reinder Triemstra, de huidige kaatswantenmaker uit Sint Japik. Het ging lang niet slecht, maar in de kleedkamer, waar de ego’s regelmatig botsten, zat hij maar te klagen dat het nooit wat met mij zou worden, dat hij met mij erbij de prijzen wel kon vergeten. Dan ben je ploegmaten van elkaar!’

Wel, de fanatieke en zeer dominante Triemstra, zelf nooit een PC winnend, zou bedrogen uit komen: De Brand won vier keer.

Rinse Bleeker, de huidige directeur van Sportstad Heerenveen, won evenzovele malen in Franeker (’91, ’92, ’93, ’97, koning in ’92). Niet dat hij nou zoveel talent had. Rinse moest het vooral hebben van zijn doorzettingsvermogen, zijn koelbloedigheid en zijn atletische body.

‘Ik ging kaatsen met Erik Seerden, die net als de mannen van voor de oorlog op zwarte sokken speelde. Die jongen was zo talentvol, het ging hem allemaal zo gemakkelijk af, dat hij helemaal geen respect had voor de oudere garde. Hij was totaal overtuigd van zijn klasse en van de prijzen die hij ging winnen.’

In de PC-finale van 1991 dacht Tjerk de Groot uit Wanswerd de debuterende Seerden uit zijn evenwicht te brengen met schamperende, kleinerende opmerkingen. Seerden liet zich niet afbluffen en deed net alsof hij van de ervaren De Groot, winnaar in 1985 en finalist in 1986, nog nooit had gehoord. Erik won met Rinse en Thomas van der Meer met twee vingers in de neus. Na een paar jaar gaf hij er al de brui aan: alles winnen, niks aan.

Kaatsen was destijds een machosport. Rinse Bleeker ging tussen de partijen door eens doodgemoedereerd in de feesttent aan een lege tafel zitten. Of hij even wilde opstaan en ergens gaan zitten. Bleek hij aan de Van Wieren-tafel (RobertKlaasJos en Wiepie) te hebben plaatsgenomen. Volgende keer even vragen, kreeg hij te verstaan.

Niet alleen waren veel topkaatsers rokers en drinkers, maar ook rokkenjagers. Een masculiene machoman als Johannes van Dijk uit Harlingen, tweevoudig PC-winnaar in ’85 (koning) en ’94, liep dikwijls rond theetijd met een meisje het veld af.

‘De niet ingewijde toeschouwers dachten dat hij moest melken, maar hij kwam daarna nog wel twee keer terug om zijn ronde nogmaals te doen,’ schatert De Brand. Ach, de weemoed krijgt de overhand als het over die gekke Van Dijk gaat. Hij leeft niet meer, stierf in 2016 op 55-jarige leeftijd aan kanker.

De Brand: ‘Op de PC volgde hij vele jaren bij mijn familie de wedstrijden. Als hij eraan kwam zei hij altijd: oh, wat wordt het vandaag weer moeilijk koning te worden!’

Van Dijk doelde met dit plaagstootje op zijn vriend die nooit tot koning werd uitgeroepen. Dat is een nauwelijks te verteren smet op de PC. De Brand was een fenomenale kaatser, die over twee periodes in de jaren tachtig en negentig in België voor geld speelde (jeu de pelote), wat ook Klaas twee jaar heeft gedaan bij Brussegum en Wieze (‘Ik heb heel België gezien’). De PC won De Brand vier keer (’82 en ’83 met Sake Saakstra en de adelaarskalender aanvoerende Piet Jetze Faber in het partuur, en in ’87 en ’88 met Peter Rinia en Tunno Schurer). Faber en Schurer werden de koningen, maar vooral in 1987 begreep niemand daar iets van. De Brand sloeg elke bal boven en op de Voorstraat deden ze er verstandig aan helmen te dragen. Wat moest je nog meer doen om de man van de dag te worden? Elke rechtgeaarde kaatsliefhebber voelde smartelijk mee met De Brand, de vedette, de lieveling, de man die zowel de triomf als de tragiek belichaamde.        

De verhalen gingen bij Klaas Westra in het oor als Gods woord bij een ouderling. Hij heeft het allemaal in het perk en langs de zijlijn meegemaakt: ‘Moai, no?’

Website realisatie: Noordoost.nl Heerenveen