FRANEKER – Het van oudsher bekende koffie- en theemerk Van Balen is terug in de markt. Er wordt weer koffie gebrand, gemalen, én gedronken. Hoe een sterk merk een wedergeboorte onderging is het bijzondere verhaal van Mariska van Balen-Van den Akker en Jeroen van Balen. Ze vertellen hun verhaal in de aloude branderij annex winkel naast het Koninklijk Planetarium in Franeker, waar het ooit begon. Thans maakt de tegenwoordige brasserie De Stadstuin onderdeel uit van het museumcomplex.
Mariska en Jeroen leerden elkaar kennen in discotheek Don Pedro waar ‘Oma Deur’ (Grietje Gall-Weening) jarenlang de poortwachter was. Zij kon opgeschoten jeugd met één blik tot de orde houden. Kom daar nu eens om.
Opkomst supermarkten
Door de opkomst van supermarkten werd het steeds lastiger de winkel open te houden. Sluiting was onvermijdelijk. In 1985 stopte Siebren Gerrits van Balen, de opa van Jeroen, met het bedrijf.
Jeroens vader Willy (76), een van de zoons uit een gezin van acht kinderen, heeft nog regelmatig meegeholpen met de bedrijfsactiviteiten. Hij hielp met het sjouwen van jutezakken waarin de vers gebrande bonen zaten. De geur van koffie en jute brengt dierbare herinneringen naar boven.
Mariska hoorde van Jeroens achtergrond en begon die langzamerhand interessant te vinden. Ze had hogere hotelschool gedaan en had gevoel bij de horeca. Het avontuur lonkte. Ze ging twee jaar aan de slag als barista in een hip koffiecafé in Auckland (Nieuw-Zeeland), waar toen al, nog voor een land als Nederland, een koffiecultuur was ontstaan met cappuccino’s en latte’s en macchiato’s. In 2002 was ze ernaartoe gegaan. Het buitenland trok hen altijd al. Jeroen was in Amerika geweest en Mariska in Zweden.
Kriebelend bloed
Eenmaal weer teruggekeerd naar Friesland ging Mariska bij Sportstad Heerenveen/Topsport Noord werken. Vijftien jaar was ze daar actief.
‘Tot drie jaar geleden het bloed begon te kriebelen,’ zegt Mariska, die nieuw leven inblies in het vroegere bedrijf van haar schoonfamilie. Jeroen, commercieel directeur bij Van Wijnen, stimuleerde haar.
‘Ik ben zelf ook altijd nieuwsgierig geweest naar de bedrijfs- en familiehistorie. Wij als familie vinden het heel mooi wat Mariska doet.’
Rebranding
Samen met haar man en Stefan van Brummen en Jeroen Blaauw van marketingbureau Mount. brandde Mariska los met ‘rebranding’. Niet alleen van de koffie, maar ook van het merk. Gelukkig was heel veel historie goed gedocumenteerd en bewaard gebleven. Zo toont Jeroen een gaaf inkoopboek uit 1881, het jaar van de oprichting. Het oude logo VB heeft een opvallende gelijkenis met DE.
Art Nouveau
De afspraak van dit gesprek vindt plaats in de oude branderij in Art Nouveau-stijl met schitterende wandschilderingen, fraaie bewerkte lambriseringen en geslepen en gegraveerd glas in de ramen. Alles is nog origineel. In de toogwand staat porseleinen servies. Het pand ademt de sfeer van vroeger.
Ja, en dan wil je ook oude spullen als die er nog zijn. Mariska en Jeroen stuitten op een artikel in De Telegraaf over een mevrouw uit Kollum die met een oude bakfiets van rond 1900 brood rondbracht. De zoektocht eindigde via nota bene oud-volleybalinternational Olof van der Meulen (hij was bij Sportstad Heerenveen een collega van Mariska) in een loods van Klaas en wijlen Jan Houter op Vlieland.
Mariska: ‘We hebben onze hele doopceel gelicht en uitgelegd waar we mee bezig waren. Na enig aanhouden kregen we hem.’
Jeroen: ‘Hij staat nu in de garage van mijn ouders, maar we gaan de bakfiets renoveren en inzetten voor promotionele acties.’
De winkel is na de verbouwing van het Planetarium als een zelfstandig onderdeel in het museum geïntegreerd.
Training
Ondertussen is Mariska al vier jaar bezig. Zij kreeg een training in branden en malen, en leerde alles over koffie. Bijvoorbeeld waar je de beste bonen vandaan haalt (Afrika, Zuid-Amerika, Latijns-Amerika). De verschillen zijn duidelijk te proeven.
‘Zo zijn de Afrikaanse uit Rwanda fruitiger dan de Aziatische, de Zuid-Amerikaanse uit Brazilië op hun beurt wat voller van smaak,’ aldus Mariska, die twee smaken/merken op de markt brengt: GoudBrand (100% Arabica boon uit Mexico, Costa Rica en Panama) en OranjeBrand (een milde Supremo boon uit Colombia).
Mariska levert fullservice. Zij vertegenwoordigt in de koffiemachines diverse merken. Ook het onderhoud wordt door haar verzorgd.
Klantenkring
Gestaag heeft Mariska een klantenkring door heel Friesland opgebouwd. Mensen die van koffie genieten en kwaliteit hoog waarderen worden door haar bediend. Tot de eerste klanten behoren de Tuinkamer van Rinsma Modeplein in Gorredijk, Italiaans restaurant Frisone Pazzo in Heerenveen en natuurlijk brasserie De Stadstuin in Franeker, de bakermat van haar bedrijf, dat zij vanuit haar Heerenveense woning runt.
‘Het is een prachtige uitdaging, vooral omdat je als zelfstandig ondernemer eigenlijk alles zelf moet doen.’
Je kunt een abonnement afsluiten waardoor bedrijven, particulieren en thuiswerkers altijd verse koffie in huis hebben. Steeds meer fijnproevers vinden de weg naar haar. Van Balen beleeft een revival en staat weer volop in de markt!
